Eugeniusz Morawski Kwartet smyczkowy

Kwartet smyczkowy jest ostatnią ukończoną kompozycją Eugeniusza Morawskiego. Był to jego piąty kwartet smyczkowy, jednak autor nie nadał mu numeru – pozostałe utwory tego gatunku uległy zniszczeniu podczas powstania warszawskiego (podobnie jak niemal wszystkie kompozycje kameralne Morawskiego, między innymi trzy kwartety fortepianowe). Kwartet smyczkowy Morawskiego w porównaniu z jego przedwojenną twórczością można określić jako utwór zachowawczy. Nie zawiera elementów wirtuozowskich, a kompozytor zasadniczo nie różnicuje narracji pod względem kolorystycznym czy artykulacyjnym. W utworze tym przeważają umiarkowane tempa, koloryt jest ciemny, a nastrój refleksyjny i przepojony melancholią. Utwór ma budowę trzyczęściową, a każde z ogniw opatrzone zostało tytułem: Notturno (Nokturn), Il levare del sole (Wschód słońca) oraz La preghiera (Modlitwa). Pierwsza część, utrzymana w tempie andantino, cechuje się ciemną kolorystyką i wyraźną ekspozycją partii altówki; narracja jest urozmaicana poprzez zastosowanie polimetrii sukcesywnej – metrum zmienia się tu aż 67 razy. Drugie ogniwo w tempie moderato to pełna wdzięku stylizacja włoskiego tańca: siciliany. Melodia, prowadzona przez skrzypce (często w tercjach), zdobiona jest mordentami i trylami. Wiolonczela niemal przez cały czas wykonuje akompaniament w artykulacji pizzicato, z wykorzystaniem charakterystycznego rytmu punktowanego, co nadaje narracji rozkołysany charakter. Pełna ekspresji La preghiera utrzymana jest w tempie andante. Prawie cała część stanowi aranżację na kwartet smyczkowy innego utworu kompozytora – pieśni Agnus Dei na sopran, skrzypce i organy. W kulminacji dynamicznej w głosie pierwszych skrzypiec zawarta w obecnych w pierwowzorze słowach Dona nobis pacem prośba o pokój została dodatkowo uwydatniona przez oznaczenie piangendo (wł. „lamentacyjnie”).